Home / SOẠN VĂN / Soạn văn lớp 12 / Soạn bài Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân

Soạn bài Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân

(Soạn văn lớp 12) – Em hãy soạn bài Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân

(Bài soạn văn của Lê Thu Trang)

Đề bài: Soạn bài Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân

Bài làm

Loading...

I. Tìm hiểu chung

1.Tác giả

Nguyễn Tuân (1910-1987) quê ở làng Nhân Mục (thường gọi là làng Mọc) nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân , Hà Nội. Nguyễn Tuân là một trí thức giàu lòng yêu nước, từng bị đuổi học. Cách mạng tháng Tám thành công , Nguyễn Tuân nhiệt tình tham gia cách mạng và kháng chiến, trở thành một cây bút tiêu biểu của nền văn học mới . Nguyễn Tuân để lại một sự nghiệp văn học độc đáo và đầy tài hoa. Ông là một nghệ sĩ lớn, một nhà văn hóa lớn Ông được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật năm 1996.

Ở Nguyễn Tuân , ý thức cá nhân phát triển rất cao. Ông viết văn trước hết thể hiện cá tính độc đáo của mình. Ông ham du lịch, tự gắn mình theo "chủ nghĩa xê dịch". Bên cạnh đó ông là một con người rất tài hoa, uyên bác. Ngoài văn chương , ông còn am hiểu ngành văn hóa,nhiều môn nghệ thuật như hội họa, sân khấu, điệu ảnh… Đối với ông, nghệ thuật là một hình thái lao động nghiêm túc, thậm chí "khổ hạnh" và ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút của mình hơn nửa thế kỉ của mình để chứng minh cho quan niệm ấy.

2.Tác phẩm

Soạn bài Người lái đò Sông Đà

a)Hoàn cảnh sáng tác

"Người lái đò Sông Đà" rút ra từ tập tùy bút " Sông Đà" của Nguyễn Tuân xuất bản lần thứ nhất năm 1960. Đây là một trong những áng văn tiêu biểu nhất của tập Sông Đà. Tác phẩm là kết quả của nhiều dịp Nguyễn Tuân lên Tây Bắc trong kháng chiến chống Pháp và nhất là trong chuyến thâm nhập thực tế năm 1958 để tìm hiểu cuộc sống người dân Tây Bắc trong cuộc sống xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chính hiện thực cuộc sống trên Tây Bắc đã đem lại cảm hứng cho nhà văn. Toàn văn tác phẩm gồm 37 đoạn văn.

b) Thể loại 

"Người lái đò Sông Đà" thuộc thể loại tùy bút .Đặc điểm của nó là tự do, phóng khoáng, không luật lệ , quy phạm chặt chẽ, mang tính chủ quan, trữ tình rất đậm, nhân vật chính là cái tôi của nhà văn.

c) Bố cục

Toàn văn tác phẩm gồm 37 đoạn văn.

Những đoạn văn trích trong sách giáo khoa bắt đầu từ đoạn 15 đến đoạn 23

-Phần 1 (từ đầu đến cái gậy đánh phèn) : vẻ hung dữ của con Sông Đà

Phần 2 ( tiếp đến dòng nước Sông Đà): cuộc sống của của con người trên Sông Đà và hình ảnh ông lái đò 

Phần 3 còn lại: vẻ đẹp trữ tình của con Sông Đà

II.Tìm hiểu chi tiết

1.Hình tượng Sông Đà

a) Đề từ

-Nguyễn Tuân chọn đề từ bằng hai câu thơ

+ "Đẹp vậy thay tiếng hát trên dòng sông" (Wladyslaw Broniewski) → Ca ngợi vẻ đẹp độc đáo riêng biệt của dòng Sông Đà

+ "Chúng thủy giai đông tẩu- Đà giang độc bắc lưu" (Nguyễn Quang Bích)→ Ca ngợi vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình của dòng Sông Đà

→Nguyễn Tuân kể chuyện về một dòng sông, về một vùng đất và cuộc sống con người Tây Bắc. Nguyễn Tuân cung cấp cho người đọc hiểu biết phong phú,tình yêu tha thiết với thiên nhiên, đất nước con người Việt Nam. Thiên tùy bút vừa là một công trình khảo cứu công phu, vừa là một áng văn trữ tình giàu tính thẩm mĩ về con Sông Đà.

b) Hình tượng Sông Đà

-Sông Đà biểu tượng cho vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc- một dòng chảy vĩ đại giữa núi rừng Tây Bắc

– Về địa lý: dòng sông bắt nguồn từ Trung Quốc chảy qua vùng núi cao hiểm trở, tốc độ dòng sông chảy xiết mạnh mẽ.  

Nguyễn Tuân xây dựng Sông Đà như một nhân vật văn học xuất hiện từ đầu đến cuối tùy bút→xây dựng hình ảnh con Sông Đà vừa hung bạo vừa trữ tình.

-Tính chất hung bạo: hùng vĩ, dữ dội, hiểm trở, khắc nghiệt của dòng sông ở khúc thượng nguồn Sông Đà (phần 1 )

+Diện mạo: vách đá dựng đứng hiểm trở, lòng sông hẹp, cảnh sông gió dữ dội xô đuổi nhau trên mặt sông. Những cái hút nước, xoáy nước chết người đầy kinh hãi đe dọa con người cùng với những âm thanh cuồng nộ của thác nước : "réo" ,"rống", chân trời đá trắng xóa quanh khúc sông. "Cái hút Sông Đà- từ đáy cái hút nhìn ngược lên vách thành hút mặt sông chênh nhau tới một cột nước cao đến vài sải", "những cái giếng sâu nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào", "Tiếng thác nước nghe như là oán trách gì, rồi lại như van xin, rồi lại như khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo. Thế rồi nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu , rừng tre nứa nổ lửa"

+Tâm địa của Sông Đà:

  •   Thạch trận : " Đá ở đây từ ngàn năm vẫn mai phục hết trong lòng sông, hình như mỗi lần có chiếc thuyền nào xuất hiện ở quãng ầm ầm mà quạnh hiu này, mỗi lần có chiếc nào nhô vào đường ngoặt sông là một số hòn bèn nhổm cả dậy để vỗ lấy thuyền"
  • Thủy trận :"Đám tảng đám hòn chia làm ba hàng ngang chặn ngang trên sông đòi ăn chết cái thuyền, một cái thuyền đơn độc không biết lùi đi đâu để tránh một cuộc giáp lá cà có đá dàn sẵn trận địa.
  • Ba trùng vi giăng bẫy trên con sông:" Vòng đầu vừa rồi, nó mở ra năm cửa trận, có bốn cửa tử một cửa sinh nằm lập lờ phía tả ngạn sông" , "vòng thứ hai này tăng thêm nhiều cửa tử để đánh lừa con thuyền vào", "còn một trùng vây thứ ba nữa. Ít cửa hơn, bên trái bên phải đều là luồng chết cả.

→ Với vốn từ cực kì phong phú cùng bút pháp lãng mạn tô đậm để gây ấn tượng mãnh liệt, cảm giác rùng rợn, dựng lên một con sông hung bạo đầy đe dọa với con người.

– Vẻ đẹp thơ mộng trữ tình của con Sông Đà (phần 3)

Bên cạnh nét hung bạo, Nguyễn Tuân còn phát hiện một nét đẹp đối lập của dòng sông này : rất thơ mộng, trữ tình ở dòng sông phía dưới thượng nguồn

+Trữ tình ở dáng sông kiều diễm với điểm nhìn từ trên cao xuống, từ tầm xa, bao quát để ngắm một dáng sông thơ mộng , có khi nhà văn nhìn thấy nó bình dị như" một dải dây thừng", như "một mái tóc mun…áng tóc trữ tình". So sánh dòng sông như mái tóc nhằm gợi lên vẻ đẹp duyên dáng mềm mại, một vẻ đẹp của thiếu nữ kiều diễm. Vẻ đẹp ấy biến hóa huyền ảo ẩn hiện giữa mây trời Tây Bắc bung hoa quyện khói. Tác giả tạo nền đầy hoa rừng mây trời Tây Bắc lung linh cho con sông hiện mình.

+ Trữ tình ở màu sắc sông nước: Nguyễn Tuân nhìn Sông Đà từ nhiều góc độ, lần này từ điểm nhìn thấp hơn và góc nhìn thật đẹp:khi nhìn bằng ánh mắt họa sĩ, khi thì nhìn bằng cảm xúc nhà thi sĩ để say sưa, quan sát tưởng tượng sắc nước Sông Đà, sự thay đổi màu sắc qua các mùa mà mùa nào cũng đẹp, một cách nhìn thật nhiều chiều và đa dạng.

+Khung cảnh bờ bãi ven sông với điểm nhìn đậu hẳn xuống mặt sông, là 1 du khách trên sông "Thuyền tôi trôi trên Sông Đà…dòng trên" . Đoạn văn giàu nhạc điệu, êm nhẹ, bâng khuâng, man mác, giàu chất thơ. Khung cảnh bên sông lặng lờ yên tĩnh không còn dữ dội như ở thượng nguồn.

→ Sông Đà dưới mắt nhìn của Nguyễn Tuân hiện lên như một dải lụa hiền hòa giữa một vùng rừng nứi Tây Bắc hoang sơ gợi cảm. 

2.Hình ảnh người lái đò Sông Đà

-Con sông đã lớn nhưng lớn hơn là tinh thần của của con người đã chiến thắng dòng sông đó. Cảm hứng chủ đạo là ca ngợi tôn vinh con người lao động

– Giới thiệu chung: ông lái đò Sông Đà làm nghề chở đò dọc trên Sông Đà- nghề vận tải đường nước, ông mang chân dung người lao động sông nước đẹp vạm vỡ khỏe mạnh. Cuộc sống hằng ngày của ông là chiến đầu với con Sông Đà, vật lộn với thiên nhiên để giành giật sự sống, để tồn tại →một cuộc sống mưu sinh đầy vất vả.

-Cuộc chiến đấu trên Sông Đà – con sông hung bạo và nham hiểm

+ Hình ảnh ông đò trong cuộc vượt thác:

  • Trùng vi 1: con sông uy hiếp con người bằng đá bằng nước, bằng sự hung hãn, hống hách "mặt nước hò la vang dậy quanh mình, ùa vào mà bẻ gẫy cán chèo,sóng nước như một thế quân liều mạng" . Ông đò là người lái đò chuyên nghiệp, từng trải, bình tĩnh phá tan vòng vây của đá nước: " hai tay giữ mái chèo cho khỏi bị hất, hai chân kẹp chặt cuống lái, mặt trắng bệch đi"→ Ông lái đò được khắc họa như một người chở đò lão luyện từng trải.
  • Trùng vi 2: Sông Đà nham hiểm,xảo quyệt, lắt léo bố trí của tử cửa sinh để đánh lừa con người" dòng thác hùm beo hồng hộc tế mạnh trên sông đa, chúng không ngớt khiêu khích chế nhạo", ông lái đò "không một phút nghỉ mắt nghỉ tay, phá luôn trùng vi thứ hai, đổi chiến thuật". Những động tác của ông lái đò đầy dứt khoát, khéo léo và từng trải, ông đã chiến thắng được dòng thác hùm beo trên Sông Đà:" nắm được cái bờm sóng…ghì cương lái miết một đường chèo…chặt đôi mởi đường tiến"→Ông lái đò như một viên tướng, một người anh hùng trước mặt trận thủy trận lắt léo.
  • Trùng vi 3: Quy luật của dòng sông luôn thay đổi để đánh lừa con người. Ông đò thuộc lòng mặt trận Sông Đà nên "cứ phóng thẳng thuyền, chọc thủng cửa giưã đó. Vút, vút, cửa ngoài, cửa trong lại cửa trong cùng. Thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước…Thế là hết thác"→Ông lái đò như một nghệ sĩ tài hoa qua cái thần thái dáng vẻ của việc lái đò. Sự thanh thoát lao lên như tên bay của con thuyền qua các của đá, đạt đến trình độ tay lái tài hoa.

→Ngòi bút của Nguyễn Tuân như ống kính của nhà quay phim lão luyện, đã quay được những đoạn phim khá hồi hộp, căng thẳng về cuộc chiến giữa con người và sông nước. Dưới con mắt của nhà văn, chở đò trên Sông Đà không phải chỉ là một công việc lao động đầy nguy hiểm mà còn là một nghệ thuật cao cường: Nghệ thuật chở đò. Và ông đò Lai Châu không phải chỉ là một người lao động mà còn là một người anh hùng, một người nghệ sĩ tài hoa.

-Trở lại với cuộc sống đời thường sau cuộc chiến "đêm ấy nhà ông đốt lửa trong hang đá, nướng ống cơm lam..cá túa ra tràn đầy đồng ruộng".  Đó là cuộc sống thường nhật của người lái đò ngày nào cũng chiến đấu với thiên nhiên. Nhưng tác giả và người đọc thấy thật sự phi thường và khâm phục , khâm phục chính ở sự khiêm nhường, bình dị ấy.

III. Tổng kết

 -Nội dung: " Người lái đò Sông Đà" là một áng văn đẹp được làm nên từ tình yêu đất nước của một con người muốn dùng văn chương để ngợi ca vẻ đẹp vừa hào hùng vừa thơ mộng và nhất là con người lao động bình dị ở vùng Tây Bắc.

-Nghệ thuật: Tác phẩm cho thấy công phu lao động khó nhọc cùng sự tài hoa uyên bác của Nguyễn Tuân trong việc dùng chữ nghĩa để tái tạo những vẻ đẹp của con người và tạo hóa.

 

>>>>XEM THÊM

 

Loading...

Check Also

soạn bài thơ tây tiến

Soạn bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng | Văn mẫu

(Soạn văn lớp 12) – Em hãy soạn bài Tây Tiến của Quang Dũng  (Bài …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *